Llantadako errota-burdinola

Historia apur bat

Llantadako errota-burdinola XV. mendearen amaieran eraiki bide zuten, 1749an zaharberritu, eta gutxienez 1855era arte iraun zuen jardunean.

Jatorriz Salazar-Abendaño familiaren jabetzakoa zen, baina ezkontza-estrategiak zirela-eta, XVIII. mendearen erdialdean burdinola Villariaseko markeserriaren jabe De la Cuadra familiaren eskuetara pasatu zen, eta bere azken jabea, XIX. mendean, Agustina de la Cuadra izan zen.

Familia boteretsu horiek burdinola alokatzen zuten etekin ekonomikoak lortzeko, eta hala agertzen da, behintzat, 1718an, Juan de la Cuadrari eta Juan Antonio de las Casasi alokatua. Azken hori burdinolaren errentaria izan zen XVIII. mendearen zati handi batean. Leku horretan, azken burdinaren langilea José de Palacio izan zen. 1855ean alokatuta zeukan.

Burdinolaren azpiegitura guztia eta eraikina berraprobetxatu egin ziren burdinolaren jarduera amaitu baino lehentxeago, 1839an Ignacio Lujanbiori alokatutako errota bat jartzeko.

Burdinolaren barnealdearen bista

Mercadillo auzoan, Santa Maria elizatik oso gertu, Llantadako errota-burdinola jarri zen, oinplano angeluzuzeneko eta bi solairuko eraikina.  

Burdinolaren azpiegitura hidraulikotik kanalaren zati txiki bat, antapara eta tunel hidrauliko handia geratzen dira zutik. Tunelaren paraleloan aurri batzuk daude, seguruenik burdinolako esparrua izandakoak; eta, beste aldean, instalazio hidraulikoa aprobetxatuta, geroago egin zen errota bat.

Tunel-antapara multzotik, 6 m luze eta 5,5 m zabal den zati bat baino ez da agerian geratu; gainerakoa barrualderantz hormatuta dago, eta gaur egun lorategia den lursail batek ezkutatuta. Ikus daitekeen zatiaren altuera 7 bat metrokoa da. Antapararen alboetako hormak tunelarenak baino atzeraxeago daude. Aurrealdean bi arbotantez luzatuta daude alboetako horma horiek.